Geen frames en navigatiebalk geladen? klik hier
algemene websites
Een goede website over John Cage is www.johncage.info Helaas zijn hier geen opnames te beluisteren.
Waar je wel veel muziek kan beluisteren is via ubuweb: http://www.ubu.com/sound/cage.html Op deze site ookveel zelf-interviews van Cage waarin hij praat over van alles en nog wat.
Een andere goede site is: http://home.grandecom.net/~jronsen/cagelinks.html
Een gigantische schat aan informatie over John Cage kan je vinden via de Silence Archives. Je kunt zoeken op de site door bijvoorbeeld de titel van een stuk in te typen. Op die manier vind je bijvoorbeeld een heel gesprek tussen experts met 13 postings over 'A dip in the lake', en veel van de informatie op mijn site over dit stuk komt uit deze 13 postings. Maar geluidsopnames vind je hier niet.
Een heel leuk zelf-interview van John Cage (9 min, met video) vind je op YouTube: John Cage.
Een TV programma over John Cage, ongeveer 9 minuten, is dit op YouTube: Opus 20 Masterworks:John Cage (deel 1), en Opus 20 masterworks: John Cage. (deel 2)
Bacchanale (1938)
Bacchanale is het eerste stuk dat Cage schreef voor prepared piano. Cage maakte in die periode hoofdzakelijk muziek voor slagwerkensemble, waarbij hij alle mogelijke 'dingen' als instrument gebruikte. Zo'n ensemble nam helaas nogal wat ruimte in, en kon dus alleen gebruikt worden in wat grotere zalen. De danseres Syvilla Fort vroeg op zekere dinsdag aan Cage om begeleidingsmuziek te maken voor een dans Bacchanale die zij op vrijdag in een klein theater uit zou voeren. In het kleine theater paste geen slagwerkensemble, wel een vleugel. Cage kwam er niet uit, want de dans was uitermate geschikt voor begeleiding door slagwerk. Cage vertelt:
Dus ik dacht: ik zit niet verkeerd, want ik werk altijd heel gewetensvol. Het probleem zit 'm in de piano. Daarom besloot ik die te veranderen. Ik ging naar de keuken en kwam terug met een dop en legde die op de snaren. Toen ik het geluid hoorde, wist ik dat ik goed zat. Maar de dop stuiterde. Dus ik dacht: ik moet iets hebben dat op zijn plaats blijft zitten. Toen pakte ik een spijker, maar die gleed weg. Daarna pakte is een houtschroef en die bleef door de groeven op zijn plek zitten. En al gauw zag ik zulke fascinerende mogelijkheden dat de Bacchanale snel af was.
Op YouTube staat een opname van Bacchanale met filmpje (niet de dans, maar een animatiefilmpje) van Bacchanale (6 minuten) voor prepared piano.
Een ander leuk filmpje op YouTube met muziek van John Cage voor prepared piano (maar ik weet niet welk stuk), en een mooi gemaakt filmpje erbij is dit: percution.
Een kort filmpje op YouTube, ook met muziek voor prepared piano van John Cage, is dit: gigue pieds nus. Op de muziek wordt gedanst, en ik vind dit een leuke manier om te dansen op deze muziek. Weer eens wat anders dan al die filmpjes met bewegende ritmes. De danseres, Nancy Gloutnez, laat inderdaad een soort gigue zien, waarbij de nadruk ligt op subtiel voetenwerk. Nogmaals, leuk.
Bij Brilliant Classics is een box met drie CDs verschenen met alle muziek voor prepared piano van John Cage. En al dat moois voor het luttele bedrag van 9 euro. De piano wordt gespeeld door Giancarlo Simonacci.
First construction in metal (1939)
Op YouTube is een videootje te zien met de muziek First construction in metal, en beelden van een surfer die op de golven van een branding surft. Het zijn indrukwekkende hoge golven, maar dat soort filmpjes heb ik al zo vaak gezien.
Zo niet de muziek: hiervan ken ik geen andere opname. Het lijkt een live opname: aan het eind is enthousiast geroep en applaus te horen. Het is een slagwerkstuk met alleen metalen slagwerkinstrumenten. Een hoop getingeltangel en doordat het alleen metalen slagwerk is wat weinig dynamiek. Laten we zeggen dat Cage eruit heeft gehaald wat erin zit bij deze bezetting, want het is toch wel een mooi stuk.
Ik vermoed dat het door een groep slagwerkers wordt gespeeld. Het stuk duurt ongeveer 9 minuten.
In the name of the Holocaust (1942)
Een prachtig stuk voor prepared piano is 'In the name of the Holocaust". De titel is ontleend aan de frase in de katholieke mis: In the name of the Holy Ghost.
Op www.artofthestates.org staat een hele mooie opname van dit stuk. Het stuk wordt prachtig ingetogen gespeeld. Feitelijk is dit de eerste opname van dit stuk die ik de moeite waard vind. Op deze wijze gespeeld is het een mooi stuk. Nu snap ik ook de titel: de sfeer is beklemmend, onheilspellend.
Op YouTube staat ook een videootje met een deel van dit stuk gespeeld door Margaret Tan. Ik vind het lang niet zo mooi gespeeld: grof, zonder ingetogen emotie, maar juist hard en heftig. Kan ook. Leuk om de beelden te bekijken.
Bij Brilliant Classics is een CD-box verschenen met alle muziek voor prepared piano van John Cage. Drie CDs met al dat moois voor het luttele bedrag van 9 euro. De piano wordt gespeeld door Giancarlo Simonacci.
Prepared piano is een vleugel waarbij er allerlei dingen van hout en metaal tussen de snaren worden gestopt. Dit verandert uiteraard de klank. Feitelijk krijg je zo een slagwerkinstrument: de toonhoogte verdwijnt ten gunst van allerlei getok en getik.
Hier een filmpje waarbij de camera inzoomt op de schroeven en pluggen in de piano:Primitive
Dit is een stuk voor prepared piano; het duurt ruim 4 minuten. De muziek kan je in zijn geheel beluisteren via de website van Art of the States.
Nocturne (1947)
Dit stuk voor viool en piano kan je in zijn geheel beluisteren op de website van Art of the States. Het duurt ruim 4 minuten.
In a landscape (1948)
Zo, nu iets iets heel anders. In a landscape is een pianostuk dat nog het meest lijkt op Satie. Het lijkt helemaal niet op Satie, bij nader luisteren, maar ook niet op Cage. Op een improvisatie, meditatief. Veel mensen vinden het vast mooi, mij verveelt het na 2 keer luisteren. Verbazend dat Cage ook deze muziek heeft gemaakt. Het stuk is door Herbert Henck op CD opgenomen, samen met allerlei ander pianowerk van Cage.
4'33'' (1952)
Misschien wel het beroemdste werk van Cage is het stuk 4'33". Het motto van Cage wat bij dit stuk past is: 'Composing is one thing, performing is another, listening is a third." Muziek ontstaat immers pas op het moment dat het geluid de oren van een luisteraar bereikt, en wat de luisteraar hoort, staat buiten de invloedssfeer van de componist en de musicus. Dit principe is bij dit stuk tot in het extreme doorgevoerd.
Het meest uitvoerige artikel over dit stuk dat ik gevonden heb is: artikel over 4'33". Curieus vond ik het feit dat de delen van het stuk aanvankelijk andere lengtes hadden. Cage heeft dit in een tweede versie veranderd. Dat maakt mij nieuwsgierig naar de bedoeling van de lengte van de delen, en van het totale stuk.
Van het stuk staan verschillende uitvoeringen op youtube, zoek op John Cage 4'33, dan krijg je er 22 te zien (waarvan een deel dezelfde TV opname betreft), maar er staan er nog veel meer op. Het stuk is het eerst door de pianist David Tudor uitgevoerd, en ook van hem staat er een opname op:
De mooiste vind ik deze opname voor orkest.
Er zijn ook videootjes op YouTube met pianisten en gitaristen die dit stuk 'opvoeren'. Bij een van de opnames, van een jonge gitarist Xingu, komt halverwege de opname zijn moeder binnen, die vraagt of ze een stukje kip voor hem zal opwarmen. Geweldig (zou dat in scene gezet zijn?)
Sommige zijn een aanfluiting, een belediging voor Cage. Het is wel leuk om de reacties op die videootjes te lezen: weinig stukken klassieke muziek brengen nu nog zo'n heftige reactie teweeg.
En het kon niet uitblijven: een van de videootjes op YouTube geeft gedurende 4minuten en 32 seconden een zwart beeld. Waarom zouden ze het stuk hebben ingekort met een seconde? Een ander videootje geeft een foto van Cage, maar daar zit geen achtergrondgeruis bij. Tja, dat is dus helemaal niets. Dat is gedaan door iemand die duidelijk niet begrijpt waar het Cage om ging.
26'1.1499" (1955)
Een aleatorisch stuk voor een strijkinstrument met vier snaren. In het stuk zitten vijf oudere stukken voor strijkinstrument opgenomen, en is zelf weer onderdeel van 'The Ten Thousand Things', waarin ook stukken voor piano zijn opgenomen.De partituur is grafisch, waarbij tijd is aangegeven door de ruimte: boven het stuk staat hoeveel ruimte een seconde beslaat (dit in tegenstelling tot notenschrift, waarbij wel de tijdsspanne tussen twee maatstrepen vast staat, maar de ruimte hiertussen afhangt van het aantal noten in een maat). De ritmische structuur is 3,7,2,5,11. Het stuk is onderverdeeld in segmenten door middel van stippellijnen, en het is ook mogelijk segmenten tegelijkertijd te spelen en zo een duet, trio etc, te maken. Er zijn ook aanwijzingen voor andere geluiden die je moet maken zoals tikken op de kast of stemgeluideneen. De 'notenbalken' voor de geluiden op de snaren bestaat uit soort tablatuur: voor elke snaar is een horizontale lijn getekend, en daarop staan aanwijzingen zoals vibrato en boogdruk, boogrichting en boogplaats (slof, punt).
De schrijfwijze lijkt zo op de schrijfwijze voor luitmuziek tijdens de Renaissance. Het resultaat, de klinkende muziek, niet echt.
Melodie ontbreekt, harmonie ontbreekt, ritme ontbreekt. Opbouw ontbreekt.
Dit is allemaal inherent aan de wijze van het maken van de partituur.
Is het resultaat mooie muziek? Nee, het is een experiment, waarbij de grens
weer eens door Cage verlegd is, op weg naar mooie nieuwe muziek die hier
op voortbouwt.
Een opname voor cello is deze: 26'1.1499" for a String Player, gespeeld door Bertram Turetzky. De partituur die hij speelt is gemaakt door een componist, Harold Budd. Ik hoor korte nootjes, lange noten, geklop op de kast, kreten, een klokje (speeldoosje of zoiets), en nog veel meer onduidelijks.
Op Ubuweb staat een fragment van enkele minuten, gespeeld door Charlotte Moorman op viool. Ik hoor gepiep, gekraak, gebrom, en enkele lyrische tonen. Twee keer hoor ik iemand gillen, een keer hoor ik (volgens mij) een blokfluit piepen, en twee keer hoor ik iets vallen.
Fontana Mix (1958)
Fontana Mix is een bouwpakket waarmee een musicus een partituur kan maken. Het materiaal bestaat uit tien vellen papier waarop zes kromme lijnen staan, tien transpartante vellen papier met willekeurig geplaatste punten, een transparant vel met een raster en een doorzichtige lineaal.
Met dit materiaal maakt de musicus zijn eigen eenmalig te gebruiken partituur. De musicus legt een transparant puntenvel op een lijnenvel, legt daar het raster op, en tenslotte de lineaal daar weer op. Op deze wijze bepaalt hij volume, toonhoogte, toonkleur, en andere parameters.
Het stuk is geschikt voor elk instrument of toongenerator, en is onbepaald van duur.
Een duidelijk voorbeeld van aleatoriek: de partituur wordt door het toeval bepaald, en de musicus volgt dan strikt deze partituur.
Een voorbeeld van de partituur (één vel lijnen, één vel punten, een raster en een lineaal, staat op de website van ubu/Aspen. Hier kan je ook met het materiaal spelen: het puntenvel draaien, de lijnen draaien. Wat je er dan mee moet doen, heb ik nog niet begrepen.
De titel van het stuk was aanvankelijk Performance Mix. Cage heeft dit veranderd in Fontana Mix als eerbewijs aan zijn hospita in Milaan, waar hij logeerde om aan dit of een ander stuk te werken.
Max Neuhaus heeft het materiaal gebruikt om er een partituur van te maken voor schuifweerstanden. Hij zegt hierover:
-
Performer's Notes for "Fontana Mix-Feed"
as recorded Nov. 9, 1967 by Aspen. -
I used "Fontana Mix" to make a score, which I called "Feed," for adjustable resistors which are affecting acoustic feedback. In this performance, the adjustable resistors were controlling the frequency response of two channels of feedback which were set up by putting two microphones in the vicinity of their respective loudspeakers.
-
The score for this performance was made by assigning a ten-second time period to each of the differentiated lines on the opaque sheets. When the transparent sheets with dots were superimposed over these, each dot coinciding with a line dictated a change in one of the resistors during the time period assigned to that line. The specific resistor to be changed was then decided by throwing dice. Throughout the piece, these changes in the adjustable resistors are extremely slow and gradual.
-
The score removes my taste and musical judgment and allows the electronic and acoustic phenomena of that particular situation to produce the piece. Each time it is played, it is different. In fact, the three times that I performed the piece for this recording, three totally different versions resulted.
-
Max Neuhaus
Op Ubuweb staat een opname van dit stuk van Max Neuhaus: Fontana Mix-Feed. Je hoort een hoge piepende toon, ongeveer een fis, en soms wat gerommel alsof er met het apparaat op tafel wordt gebonsd. De toon verdwijnt soms even, soms trilt hij wat. Op driekwart van het stuk verandert de fis in een g, en iets later komt daar zowaar een b bij. Verder hoor je hierdoorheen gekraak van de plaatopname. En dat 10 minuten lang.
Als dit het resultaat is van dit ingewikkelde proces om tot een partituur te komen, dan vind ik het helemaal niets.
Karlheinz Essl vond de handmatige totstandkoming van de partituur niet bevredigend en stupide werk. Hij dacht dat Cage in een later stadium van zijn leven zeker een computer gebruikt zou hebben. Essl heeft een computerprogramma gemaakt dat hetzelfde kan als hierboven staat beschreven met al die papieren en de lineaal. Het computerprogramma, Fontanamixer, kan je bij hem bestellen.
Water walk (1960)
Dit moet je zien: het eerste tv optreden van John Cage, in 1960. Hij is gast in een show, en voert daar een 'compositie' van hem uit. In die compositie had hij onder andere vijf radios gepland, maar helaas is er een ruzie tussen de vakbond van de radio en die van de TV, en het is de TV mensen niet toegestaan om de radios in te pluggen. Cage stelt voor om ze dan maar van de tafel te gooien. De showmaster zet Cage weliswaar enigszins als een 'rariteit' neer, Cage krijgt wel de mogelijkheid de hele show te doorbreken en zijn stuk op te voeren. De lijst van instrumenten die hij nodig heeft, is hilarisch. Leuk dat de showmaster besluit om de het TVspelletje niet door te laten gaan (het panel schuift de tafel even opzij) en Cage alle ruimte te geven. Hij geeft de bloemetjes water, zet een fluitketel op, drinkt een slokje. Allemaal niets bijzonders. Wat een fantastisch tijdsdocument.
A dip in the lake (1978)
De partituur bestaat uit een serie aanwijzingen van 427 locaties in Chicago, zie de bijgaande originele kaart zoals Cage hem heeft getekend. De locaties zijn onderverdeeld in 10 groepen van 2 (quicksteps), 61 groepen van 3 (walsen), en 56 groepen van 4 (marsen). De locaties zijn aangegeven als kruispunten van straten, of anderszins gemakkelijk te identificeren plaatsen zoals parken, begraafplaatsen, Lake Michigan, en dergelijke.
Een van de stijlen die Cage heeft uitgewerkt is de aleatoriek, oftewel toevalsmuziek. Dit wordt nogal eens verward, of in elk geval in dezelfde les behandeld op het conservatorium, met indeterminatie: muziek waarbij de componist beslissingen overlaat aan de musicus. Maar Cage was er heel duidelijk in dat die twee niet uitwisselbaar waren. Bij indeterminatie laat de componist bepaalde zaken los en over aan de musici: de lengte van een episode, de volgorde van episodes, de preciese noten die musici moeten spelen. Uiteraard is dit altijd in zekere mate het geval: tempo, dynamiek, frasering, werden altijd in meer of mindere mate aan de interpretatie door de musici of dirigent overgelaten. Maar aleatoriek is wat anders: de componsit schrijft de partituur wel heel precies voor, maar de uitkomst van deze partituur heeft hij niet in de hand. Zo is de partituur bij 4'33" van Cage heel precies, maar van te voren is niet vast te stellen wat een luisteraar hoort: een zwaar ademende buurman, de sirene van een ambulance buiten, gekuch, of het bonzen van zijn eigen hart. Een ander voorbeeld van aleatoriek is om de volgorde van de noten door een dobbelsteen of rekenprogramma te laten bepalen.
Het stuk 'A dip in the lake' is zowel aleatorisch als ook indeterminatisch. Immers, de partituur is duidelijk voor zover het het maken van de geluidsopnames betreft. Wat er op de band komt te staan, is een toevallige uitkomst van het duidelijk omschreven proces. Dit is een voorbeeld van aleatoriek. Maar wat moet de uitvoerder vervolgens met de opnames doen? Cage heeft geen enkele aanwijzing gegeven. Wel staat erbij dat de compositie gebruikt kan worden door performers, luisteraars, opnamemakers. Kortom, je kunt ermee doen wat je wilt. Dit is duidelijk een voorbeeld van indeterminatie.
Ik zelf vind dit niet bevredigend.
De
première van het stuk vond plaats in 1982, onder supervisie van Cage zelf. Op
de foto zie je Cage in het midden, en Peter Gena links. Je ziet ze (met Mayor
Byrne (de burgemeester destijds?)) bezig met de kaart van het stuk (of in elk
geval, een soortgelijke kaart van Chicago).
Peter Gena was de 'uitvoerder'. Op de site van hem staat meer over dit stuk (zoals bovenstaande foto's, en een korte beschrijving van het stuk).
De opvoering vond plaats op het schip de SS Clipper dat in de haven lag, op 7 juli 1982, met behulp van van 12 bandrecorders die waren opgesteld op diverse plaatsen op het schip.
Peter Gena had de banden met de 427 opnames in stukken geknipt in stukken van willekeurige lengte en daarna deze weer aan elkaar geplakt: sommige gewoon, sommige achterstevoren, sommige overdwars, en sommige met de achterkant naar boven (maar dan hoor je dus niets). Dit allemaal in een volkomen willekeurige volgorde. Dit is ook gedaan in een ander stuk van Cage: Rozart Mix, en zo had hij het met Cage afgesproken.
De 12 bandrecorders speelden tegelijkertijd. Bij elke bandrecorder was iemand nodig die banden verwisselde, stuk gelopen banden plakte, en dergelijke. De bedoeling was dat het publiek heen en weer liep tussen de bandrecorders om zo de verschillende geluiden op zich in te laten werken.
Een opname van deze première heb ik niet kunnen vinden. Waarschijnlijk niet herkend als kunst, en vernietigd?
Robert Pleshar kwam de partituur tegen zonder dat hij wist dat het al een keer was uitgevoerd, is het stuk uit gaan zoeken (Cage was toen al overleden) en heeft een opname van zijn interpretatie op internet gezet: A dip in the lake. Als de link niet (meer) werkt: zoek via ubuweb (www.ubu.com). Op de site vertelt hij uitgebreid over zijn eigen uitvoering van dit stuk.
Pleshar had aanvankelijk niet meer dan een lange lijst met plaatsaanwijzingen; de kaart kreeg hij pas veel later te zien. Hij wist ook niet wat de bedoeling van de lijst was (dus niets geen aleatoriek, maar indeterminatie). Pleshar vroeg zich af wat hij met 427 aanwijzingen van plaatsen in een stad moest doen. Wat zou de bedoeling van Cage geweest zijn? Zou je op elke plaats een quickstep, wals of mars uit moeten voeren?, zou er op elke locatie tegelijkertijd iets moeten gebeuren? of - en zo heeft Pleshar het bedacht - zou je geluidsopnames moeten maken van het straatgeluid op de 427 locaties en die samen moeten voegen tot een muziekstuk? Pleshar heeft dus precies gedaan wat Cage bedoeld had: geluidsopnames maken. En dat komt (denk ik) omdat Pleshar Cage begrijpt, die vond dat de muziek uiteindelijk dat is wat de luisteraar hoort, en daar hoort ook het lawaai bij van de omgeving.
Maar dan? Er zijn nog vele dingen te beslissen. En dan kom je bij indeterminatie, en dat is veel onbevredigender. Hoe heeft Cage het gewild? Pleshar besloot om de lengte van de opname op elke plaats ad random te bepalen, met een maximum van 240 seconden. Hij heeft op elke plaats bovendien een foto gemaakt (zou leuk zijn als beeld bij deze opname, maar helaas ontbreekt dat),
Daarna moest hij nog beslissen wat hij met de opnames ging doen. Hij vertelt hierover: "Sommige sporen zijn zwaar bewerkte opnames, sommige zijn eenvoudigweg de opgenomen geluiden, vermengd en tegelijkertjd afgespeeld. Veel sporen overlappen elkaar waarbij de verscillende locaties over elkaar heen schuiven, veel hebben vooruit en achteruit lopende fragmenten, sommige zijn gemixed volgens de Rozart-mix stijl, en dergelijke."
Je kunt van alles horen bij de opnames: vallende sneeuwvlokken, radios, insecten, vogels, water, treinen, regen, lopende mensen, wind, verkeer, machines, toeters en nog veel meer.
Het is leuk dat er een opname is op internet van dit stuk. Het is leuk om de site te lezen waar Pleshar schrijft over de totstandkoming van deze opname. Maar de opname zelf is niets aan. Nogmaals, ik vind het jammer dat er geen beelden bij zijn.
Het is mogelijk het stuk uit te voeren in een andere stad: je prikt 427 plaatsen in de stad, en maakt ter plekke opnames.
Geweldig om te doen.
De vraag blijft: wat moet je met de opnames doen? Had Cage niet iets duidelijker kunnen zijn? Op de eerder genoemde Silent Archives kom ik Dionysis Boukouvalas tegen die een opname wil maken in Athene. Hij vindt de oplossing van Pleshar niet aantrekkelijk. Hij wil op de een of andere manier er quicksteps, walsen en marsen van maken, bijvoorbeeld door de opnames respectievelijk met zijn tweeën, drieën en vieren tegeljk af te spelen, of door er een ritme aan te geven door middel van manipuleren van het volume, balans, of iets dergelijks.
Van Marcel Duchamp met muziek van John Cage. Op 28 februari 2007 is op YouTube een fragment van Discs van Marcel Duchamp gezet.